CategoriesTrà & Ki?n th?c v? Trà

V??n chè quí Tân C??ng có nguy c? bi?n m?t

Chè Thái (Trà Thái Nguyên) tr? thành m?t th??ng hi?u n?i ti?ng nh?t n??c v?i h??ng v? chè ??c tr?ng có m?t không hai.

Tuy nhiên, ít ai bi?t r?ng, c? vùng ??t Thái Nguyên r?ng l?n, ch? có chè ? Tân C??ng là ngon nh?t. Nh?ng ngay c? ? Tân C??ng, c?ng ch? có chè (trà) ? xóm Gu?c và xóm Nam S?n là chè b?n ??a ???c tr?ng trên vùng ??t c? x?a, n?i có nh?ng cây chè ??u tiên ???c di th?c v?.

V??n chè quí còn sót l?i

Vùng ??t Tân C??ng (xã Tân C??ng) cách TP. Thái Nguyên ch?ng 20km, ???c m?nh danh là cái nôi c?a ??t chè Thái. Chè ? Tân C??ng khác h?n chè ???c tr?ng ? ??ng H? hay Tr?i Cài – vùng chè c?ng thu?c Thái Nguyên, ch? cách Tân C??ng vài ch?c kilômét – b?i ch? có trà Tân C??ng m?i có h??ng v? t? nhiên, màu n??c xanh vàng, v? chát d?u, v? ng?t còn l?ng sâu trong v? giác ng??i th??ng trà. T??ng truy?n trà Tân C??ng khi ???c pha v?i n??c gi?ng kh?i ? ??i Tân C??ng s? t?o nên v? trà ??c ?áo, “có m?t không hai” làm say lòng c? nh?ng v? khách th??ng trà k? tính nh?t.

ng4

X?a kia, chè Tân C??ng ch? v?n v?n có ? ??a ph?n xóm Gu?c, xóm Nam S?n, xóm Soi Vàng và m?t ph?n xóm nh? bên kia b? sông Công – ch? không v??n r?ng ra c? vùng Phúc Xuân, Phúc Trìu… nh? ngày nay. Nh?ng cây chè Tân C??ng ??u tiên xu?t hi?n ? ?ây, chính là do ông ??i N?m di th?c v? t? nh?ng n?m 1915 – 1920. Ông ??i N?m tên th?t là Võ V?n Thi?t[Có tài li?u ghi tên ông: V? V?n Hi?t], c?ng chính là ng??i ?ã làm nên th??ng hi?u chè Tân C??ng, Thái Nguyên.

Ông Ph?m Xuân H?i (tr??ng xóm Nam S?n, xã Tân C??ng) cho hay, toàn b? vùng chè x?a n?m trên ??a ph?n xóm Gu?c, xóm Nam S?n, xóm Soi Vàng và m?t ph?n xóm nh? bên kia b? sông Công ??u thu?c s? h?u c?a ông ??i N?m. T?t c? ng??i dân Tân C??ng thu? tr??c ??u làm thuê cho ??n ?i?n chè c?a ông N?m.

C? Nguy?n V?n M?u, n?m nay 96 tu?i, tr??c ?ây t?ng làm thuê cho ??n ?i?n c?a ông ??i N?m, là v? bô lão già nh?t vùng chè c? bây gi? k?: “X?a kia, n?i ?ây là nh?ng ??i chè b?t ngàn ??u thu?c s? h?u c?a ông ??i N?m, bên kia sông là r?ng già r?m r?p có nh?ng cây c? th? m?y ng??i ôm không xu?. Ngày ?y, gia ?ình nào c?ng làm chè thuê cho ông ??i N?m. Nh?ng v??n chè ngày x?a cây cao t?i vai ho?c ngang ??u ng??i, tán r?ng l?m ch? không lùn t?t nh? chè bây gi?”.

V??n chè c? bây gi? ?ã ngót nghét 100 n?m tu?i. Nh?ng tán chè t?a r?ng xung quanh, g?c chè xù xì, to l?n, trông khác bi?t h?n so v?i nh?ng dãy chè m?i vài ba ch?c n?m. Ông Ph?m Xuân H?i k?: “Ông c? thân sinh ra tôi di c? lên Tân C??ng t? nh?ng n?m 40 th? k? tr??c. Ngày tr??c, b? tôi k? khi lên ?ã th?y nh?ng g?c chè to l?n, có nh?ng g?c l?n to nh? thân ng??i. Mà gi?ng chè l? l?m, thân g?c c?a nó không to nhanh nh? nh?ng loài cây khác mà g?c c?a nó c?ng ch? ?? h?n ch?c centimét là cùng. Nh?ng cành, nhánh c?a nó c?ng bé l?m. Nhìn vào thì không ai ngh? là cây ?ã m?t ch?c n?m. Vì th?, dù là chè c? ngót nghét 100 n?m nh?ng n?u không rành v? chè thì ng??i ta khó mà t??ng t??ng nó l?i lâu n?m ??n th?”. Q?a nhiên, sau khi lu?n lách qua vài v?t ??i c? m?c um tùm thì v??n chè x?a hi?n ra tr??c m?t trông th?t bình d?. V??n chè x?a ch? khác bi?t h?n so v?i nh?ng ??i chè có tu?i ??i vài ch?c n?m ? ch?, chúng cao v??t h?n lên ??n vai ng??i, ch? không th?p lè tè l?ng ch?ng g?i nh? ??i chè ngày nay. Nh?ng cành lá c?ng xù xì, thô ráp và c? k? h?n h?n nh?ng dãy chè ít tu?i bên c?nh.

??c ?áo k? thu?t tr?ng

Nh?ng cây chè c? ???c di th?c ??u tiên v? Tân C??ng t? 100 n?m tr??c, bây gi? ch? còn ch?ng vài tr?m g?c n?m r?i rác trên di?n tích h?n 2 ha ? xóm Gu?c và xóm Nam S?n. Còn nh?ng v??n chè c? x?a ? xóm Soi Vàng hay phía bên kia b? sông Công ?ã b? thay th? b?ng nh?ng dãy chè non san sát nhau. X?a kia, toàn b? vùng Gu?c, Nam S?n là vùng ??t bãi soi (bãi ??t ???c b?i ??p b?i phù sa, ?á s?i) c?a sông Công, v?a có ch?t ??t phì nhiêu c?a phù sa, v?a có l?p ?á s?i sông n?m sâu 3-4m d??i lòng ??t nên r?t thích h?p v?i cây chè.

ng45

V??n chè c? còn hi?n h?u ??n ngày nay tuy c?n c?i và x? xác h?n h?n nh?ng ??i chè m?i bên c?nh nh?ng ? ?ó v?n còn in ??m d?u tích c?a l?i tr?ng chè c?. Ông Ph?m Xuân H?i cho hay: “X?a kia, ng??i ta tr?ng chè theo l?i vuông m?t sàng, m?i cây ? trong m?t ô r?ng, cách nhau t? 2,5m ??n 3m. Do có kho?ng cách xa gi?a hai cây r?t r?ng nên có th? dùng trâu ?? cày b?a ngang d?c ??t xung quanh ???c. K? thu?t tr?ng này khác h?n v?i ki?u tr?ng thành dãy, xen dày ??c nh? bây gi? nên m?c dù không dùng hóa ch?t, phân ??m mà ng?n chè ngày x?a v?n cho búp to, m?p nh? ng?n rau mu?ng”.

Kho?ng cách m?i cây cách nhau t?i 3m nên cây chè c? r?t nhanh phát tri?n, tán r?ng, nhi?u búp ??n n?i m?i bu?i sáng, nh?ng ng??i hái chè thuê k? c?u c?ng ch? hái xong vài cây. Hàng n?m, ng??i ta ph?i xén ng?n, gi? cho cây ch? cao l?ng ch?ng vai ng??i thì m?i hái ???c búp chè. Chè Tân C??ng b?n ??a có ??c tr?ng g?c to, tán r?ng t?i 3m, thân cây không cao nh? chè c? th? trên núi mà c?ng không th?p nh? chè ngày nay. V??n chè c? ? Tân C??ng bao gi? c?ng ???c gi? ? ?? cao ngang vai ho?c ch?m ??u ng??i.

Tan tác v??n chè quý

Bãi chè c? x?a kia ???c ông ??i N?m ch?n ?úng v? trí ??c ??a ?? tr?ng, ?y là n?i bãi soi phì nhiêu ch? cách dòng sông Công huy?n tho?i ch?ng 200m. Ông Ph?m Xuân H?i k? r?ng khi ông c? thân sinh Ph?m ??c R?n còn s?ng v?n th??ng k? cho con cháu nghe v? nh?ng g?c chè to có ???ng kính t?i n?a mét, tán lá t?a r?ng ra t?i h?n 3m, ng?n chè to m?p và xanh m??t. “Nh?ng qua n?m tháng, chi?n tranh, nh?ng g?c chè c? th? to nh?t ?ã b? ??, m?c ru?ng. Bây gi? ch? còn l?i r?t ít ? xóm Gu?c và xóm Nam S?n”, ông H?i k?.

Di?n tích v??n chè c? bây gi? v?n thu?c h?p tác xã Tân C??ng, ?ang ???c giao cho m?t s? h? dân ch?m bón và khai thác. Nh?ng có l? vì lý do kinh t? nên bây gi? v??n chè quí ?ã b? xâm l?n nghiêm tr?ng. Xen l?n vào gi?a nh?ng ô vuông m?t sàng x?a kia là nh?ng cây keo, nh?ng b?i cây d?i um tùm. Nh?ng cây chè già nua không ng??i ch?m bón ngày càng tr? nên xác x?, c?n c?i. L?i tr?ng cách ki?u ô vuông m?t sàng ngày x?a v?i m?c ?ích cho cây có ??t l?n, có ?? ch?t dinh d??ng cho búp chè thì kho?ng tr?ng quý báu ?ó bây gi? ng?p trong r?ng cây keo.

Women Harvesting Tea in Japan

Nh?ng g?c chè v?n ?ã b? b? hoang, không ng??i ch?m bón nay l?i càng thêm c?n c?i b?i s? c?nh tranh dinh d??ng t? r?ng keo ?ang ngày càng v??n cao m?nh m?. Nh?ng g?c chè b? bao ph? b?i c? hoang và lá r?ng. Ông tr??ng xóm Ph?m Xuân H?i ph?i dùng lo?i dao to, dài v?n ?? ?i r?ng, ph?t liên ti?p nh?ng cành c? d?i xung quanh m?t lúc thì g?c chè quí m?i hi?n ra. Khác h?n v?i tán chè phía trên x? xác, c?n c?i, nh?ng g?c chè này v?n sum sê nh?ng cành ?an vào nhau t??i t?t. Mang trong mình n?i ?au ?áu v?i vi?c b?o t?n v??n chè c? nh? m?t di s?n quý, ông tr??ng xóm ?ã nhi?u l?n ?? ngh? v?i các c?. Nh?ng sau bao l?n ?? ngh?, qua bao cu?c h?p v? v?n ?? này, cho ??n nay v??n chè quí v?n tan tác, x? xác gi?a r?ng keo. Có l? v?i s? th? ? c?a chính quy?n, c?a các c? quan ch?c n?ng thì có l? s? không lâu n?a, v??n chè quý ? Tân C??ng s? bi?n m?t v?nh vi?n.

? Thái Nguyên, không ch? có v??n chè c? Tân C??ng, mà m?i ?ây ng??i ta ?ã phát hi?n ra 10 cây chè c? cao 20m t?i dãy núi H?ng thu?c ??a ph?n thôn L?u Quang, xã Minh Ti?n, huy?n ??i T?. M?t s? cây có ???ng kính g?n 1m và chi?u cao h?n 20m. Sau khi hái th? m?t s? búp ?? th??ng th?c, v? chè c? có h??ng th?m nh? gi?ng chè Bát Tiên. Các cây chè c? này sinh tr??ng ? khu v?c r?ng già ? ?? cao h?n 850 m so v?i m?c n??c bi?n. Do khu v?c r?ng L?u Quang cách xa khu dân c?, ?i l?i khó kh?n, ít ng??i dân qua l?i nên các cây chè c? v?n ???c b?o t?n nguyên v?n. Vi?c phát hi?n các cây chè c? ? khu v?c này có giá tr? r?t l?n trong vi?c nghiên c?u v? ngu?n g?c cây chè ? ??i T? nói riêng và t?nh Thái Nguyên nói chung. Ngoài ra các cây chè c? còn có ý ngh?a trong vi?c l?u gi?, b?o t?n ngu?n gene nh?m phát tri?n gi?ng chè ??c s?n ? ??a ph??ng.

Ngu?n: s?u t?m