CategoriesTrà & Ki?n th?c v? Trà

T?n m?n v? trà và ngh? thu?t Trà Hà N?i

Thu? nh?, nh?ng d?p h?u trà các b?c thúc bá trong gia ?ình, tôi v?n th??ng nghe các c? b?o: “Trà là m?t ngh? thu?t l?n”. Kh?i t? ??t tr?ng, ??a hình, khí núi, n?ng m?a, s??ng gió t??i t?m, ??m b?t thành l?c non, lá nõn cho ??n khi thu hái, sao ch?, ?? có ???c m?t ?m trà ngon ng?i pha mà nhâm nhi th??ng th?c, ?ó là c? m?t hành trình d?ng d?c mà m?i ch?ng, m?i nh?p ??u ph?i ??t ??n ???c cái chân ngh? thu?t thì cái ?ích cu?i cùng: m?t ly trà ngon m?i th?t là viên mãn. Không ph?i ng?u nhiên mà trong t?t c? các th?c u?ng c?a cõi nhân sinh này, trà ???c xem là ngh? thu?t tinh vi nh?t. Này nhé, c?ng m?t ??i trà, nh?ng trà h??ng ?ông (?ông pha) bao gi? c?ng ngon h?n trà h??ng Tây (Tây pha). B?i cây trà h??ng ?ông ?ón nh?n nh?ng tia n?ng m?t tr?i bu?i s?m nên ph?n ?ng sinh tr??ng khác v?i cây trà h??ng Tây.
L?i n?a, c?ng m?t v??n trà nh?ng b?n mùa xuân, h?, thu, ?ông là b?n mùa trà v?i b?n mùa h??ng v?. Tuy?t h?o nh?t là trà “Xuân 1? hay còn g?i là trà “Ti?n minh” (tr??c ti?t Thanh minh). Khi cái giá rét c?a mùa ?ông v?a qua ?i, nh?ng tia n?ng ?m ??u tiên c?a mùa xuân v?a ló r?ng thì nh?ng ??t non c?ng b?ng nhú trên nh?ng cành chè kh?ng khiu. Th? ??t non ?y n?u hái lúc s?m tinh m?, khi c? ??i chè còn chìm trong s??ng r?i ?em v? “sao su?t” trên ch?o gang thì h??ng th?m ngào ng?t nh? chõ xôi n?p cái, h?u v? ng?t b?n v?n vít mãi trong c? h?ng nh? ng?m ???ng phèn.
Các c? b?o: “U?ng m?t tách trà, ?i xa v?n d?m” là v?y. Lo?i trà ?y, th?i x?a, chuyên dùng ?? ti?n vua. Nh?ng thi?u n? ??ng trinh v?i ?ôi tay m?m m?i dùng móng tay dài kh? khàng b?m t?ng ??t non trên cùng c?a búp trà. Da th?t không ???c ch?m vào b?i h? s? d??ng nh? s?c nóng c?a c? th?, mùi c?a th?t da s? làm l?ch l?c ?i h??ng v? c?a trà. Khi búp trà ???c sao khô trên ch?o gang d??i bàn tay chai dày c?a nh?ng ngh? nhân n?c ti?ng s? cong nh? l??i con chim s? nên còn g?i là trà “T??c thi?t” (l??i con chim s?). Tôi ??c sách “D? ??a chí” c?a Nguy?n Trãi th?y ghi danh trà h?o h?ng này ???c s?n xu?t ? vùng Châu Sa Bôi, t?c Qu?ng Tr? ngày nay. R?t ti?c, ngh? thu?t sao ch? trà T??c thi?t nay ?ã b? th?t truy?n. V? l?i, d?u bây gi?, ai ?ó có k? công làm ???c lo?i trà ti?n vua ?y thì không hi?u giá ti?n m?t ki-lô-gam s? là bao nhiêu? Và khách ?m thu? th?i Lipton, Dimah có ?? trình ?? mà th??ng th?c?

tan man tra ha noi

Nói ??n s? công phu, tinh vi c?a ngh? thu?t trà, tôi v?n kính n? nh?t “anh” Trung Qu?c. V? màu m?, t?t t??i c?a hàng ngàn dãy núi ?i?p trùng b?ng l?ng khói s??ng, xanh m??t n??ng chè cùng nh?ng bí quy?t sao t?m “chém c?t nhà th? b?t kh? truy?n” c?a hàng v?n ngh? nhân trà Trung Qu?c ?ã s?n sinh ra không bi?t bao nhiêu danh trà n?c ti?ng. Nh?ng Long T?nh trà, Ô long trà, ??i H?ng Bào, Thi?t Quan Âm, La Hán… mà b?t c? ai, d?u ch? m?t l?n ghé môi c?ng “ph?i lòng” mê m?n. ??c bi?t, ng??i Trung Qu?c l?i khéo léo ph? lên các danh trà ?y nh?ng l?p lang huy?n tho?i ?? r?i t?o nên m?t dòng trà truy?n k? “??c nh?t vô nh?” trên cõi th?. Nào Tr?m mã trà, Vân v? trà, Nh?n ??ng trà, Thiên tr? trà…, trong ?ó, v?i tôi, trác tuy?t nh?t là trà Trinh n?. Chuy?n r?ng: ? ng?n núi V? Di (t?nh Phúc Ki?n) v?i v?i cao b?n mùa s??ng ph?, n?i con su?i H? Báo tuy?n chùng chình v?t qua nh? m?t d?i l?a m?m có m?t cánh r?ng trà c? th? ch?ng m?y ch?c nghìn cây. Vào mùa xuân, khi hoa mai n? tr?ng ng?n bên ngôi chùa c?, c?ng là lúc nh?ng ??t non trà b?ng nhú. Nh?ng thi?u n? ??ng trinh ??p d?u dàng nh? nh?ng bông hoa trà kh? khàng b?m t?ng búp trà non m?n ?y sao cho không b? d?p, b? nát ?? h??ng trà không b? ôi oai. Trà sau khi x?y khô ???c b?c trong nh?ng túi l?a m?ng r?i ??t vào… “ch? kín” c?a thi?u n? ??ng trinh m?t ?êm ?? “t?m” h??ng. Khi th??ng th?c, chính t? n? ?y s? ng?m ng?m trà trong mi?ng r?i… m?m cho khách ?m thu? trong t? th?… không m?nh v?i che thân mà không ???c giao hoan. Ng??i Trung Qu?c b?o r?ng: ?ó là phép luy?n tr??ng sinh b?t lão.

Ng??i Vi?t ta d??ng nh? m? m?t chào ??i ?ã th?y trà, u?ng trà tr?n ??i và ??n khi v? cõi thiên c?, v?n ???c t?m li?m v?i trà. Có ?i?u, trong su?t l?ch s? u?ng trà hàng ngàn n?m, Vi?t Nam không có m?t truy?n k? nào v? trà. ?i?u này c?ng d? lý gi?i b?i tâm h?n ng??i Vi?t bình d?, chân ch?t. Song ?i?u ?ó không có ngh?a là chúng ta xu? xoà, thô v?ng trong ngh? thu?t ch? bi?n, sao t?m trà. Các ông Tây, bà Tàu ?ã không ít l?n n?c n?m, xuýt xoa tr??c ngh? thu?t ??p trà sen c?u k?, tinh t? c?a nh?ng ngh? nhân Hà N?i. C?n ph?i nói ngay r?ng, trong ngh? thu?t ??p trà sen, trà m?n h?o ???c ?a chu?ng nh?t. ?ó là trà Tuy?t Shan c? th? vùng m?n ng??c Hà Giang m?c t? nhiên trên nh?ng dãy núi cao t? 800-1300 m quanh n?m s??ng ph?. ?? ch?ng ch?i v?i khí h?u kh?c nghi?t, nh?ng búp trà ph?i g?ng s?c v??n lên ?ón nh?n t?ng gi?t n?ng m?t tr?i. Chính cu?c ch?ng tr? quy?t li?t cho s? sinh t?n ?y ?ã t?o cho trà Tuy?t Shan m?t h??ng v? ??c bi?t, khi?n nh?ng ng??i sành trà luôn s?n tìm, yêu thích. Các ngh? nhân trà Hà N?i trân tr?ng, nâng niu nh? m?t báu v?t. H? ch?n l?a nh?ng búp trà non, nh?ng lá trà bánh t?. Cu?ng và lá trà già b? lo?i b? r?i r?a s?ch, cho vào chõ ?? chín. Sau khi ph?i khô, h? cho trà vào chum (v?i), trên ph? m?t l?p lá chu?i khô, ? t?… 3- 4 n?m cho trà phong hoá b?t ch?t chát, có ?? x?p nh? gi?y b?n mà h??ng v? ??c tr?ng c?a trà v?n l?u gi?.

tan man tra ha noi 1

Khi ??p, ng??i ta r?i m?t l?p trà r?i m?t l?p g?o sen m?ng, r?i l?i m?t l?p trà, m?t l?p g?o sen. C? th? cho ??n khi h?t trà. Sau cùng, ph? m?t l?p gi?y b?n. Th?i gian ??p tu? thu?c vào ?? ?m c?a g?o sen nhi?u hay ít, th??ng t? 18 – 24 gi?. Sau ?ó, ?em sàng ?? lo?i b? nh?ng h?t g?o sen. Sàng lo?i xong, trà ???c ?óng vào nh?ng chi?c túi làm b?ng gi?y ch?ng ?m ?? gi? l?y c? h??ng sen l?n h??ng trà r?i s?y cho ??n khi cánh trà khô, h??ng sen quy?n thì b? ra. L?i ??p m?t l?n sen th? hai, th? ba, th?m chí th? t?, th? n?m tu? thu?c vào s? thích c?a ng??i th??ng trà ??m hay nh?t. Càng ??p nhi?u l?n thì h??ng sen càng quy?n vào cánh trà, trà càng th?m. Trung bình, m?i cân trà ??p c?n t? 1000-1200 bông sen. Cho nên, không ph?i ng?u nhiên, m?i cân trà sen ???c ??i b?ng 2-3 ch? vàng mà ng??i sành trà v?n nao n?c lùng mua b?ng ???c.

tan man tra ha noi 1 23

V?i ng??i Hà N?i, u?ng trà là m?t thú ch?i thanh ??m. Pha cho mình c?ng nh? pha trà m?i khách, ng??i ta ph?i ?? vào ?ó nhi?u công phu. Nh?ng công phu ?ó, d?n tr? thành l? nghi. Trong ?m trà ngon, ng??i ta th?y ph?ng ph?t m?t mùi th? và m?t v? tri?t lý. Các chân trà nhân t? x?a ?ã r?t chú ý ??n ngh? thu?t th??ng trà v?i nhi?u lo?i trà c? c?n thi?t ?? làm sao cho ng??i u?ng c?ng có th? c?m nh?n và th? nghi?m gi?ng nh? các thi?n s?. Dùng thìa g? múc trà cho vào ?m ??t nung nh?, ???c g?i là “Ng?c di?p h?i cung”. ?? có ???c chén trà ngon thì bình trà và tách u?ng trà ph?i ???c làm nóng lên b?ng n??c sôi. Trà c? dùng ?? xúc trà, lâý bã trà ??u b?ng tre khô ho?c g? th?m. Khi châm n??c l?n m?t g?i là “cao s?n tr??ng thu?” r?i ch?t ngay ra. ?ây là thao tác “tráng trà”  nh?m lo?i h?t b?i b?n và cho trà khô k?p th?m không n?i l?nh b?nh. L?n th? hai ?? n??c vào ?m g?i là “h? s?n nh?p thu?” nên ?? n??c cao, tràn mi?ng bình ?? khi ??y n?p l?i, b?i trà tràn ra h?t, r?i d?i n??c sôi lên n?p ?? gi? nhi?t ?? cao nh?t cho ?m trà. N??c hai chính là n??c ngon nh?t ???c t?o ra trong vòng 1-2 phút  , có h??ng v? ???m ?à, th?m tho níu quy?n . Khi rót trà ph?i chuyên ??u các chén sao cho n?ng ?? trà nh? nhau b?ng cách kê khít mi?ng chén l?i và ??a vòi ?m quay vòng. (Cách ph? bi?n trong truy?n th?ng là rót ra “chén t?ng” r?i chia ??u ra các “chén quân”. Cách này ngày nay ít dùng vì ph?n làm ngu?i trà, ph?n h??ng trà phôi pha.)

tan man tra ha noi 1 2

Dâng chén trà theo ?úng cách là ngón gi?a ph?i ?? l?y ?áy chén, ngón ch? và cái ?? mi?ng chén g?i là “Tam long giá ng?c”. Ng??i dâng trà và ng??i nh?n trà ??u ph?i cung kính cúi ??u. Tr??c khi u?ng, ??a chén trà sang tay trái, m?t nhìn theo, sau ?ó ??a sang ph?i “du s?n lâm thu?”. Khi u?ng, c?m chén trà quay lòng bàn tay vào trong, dâng chén trà lên sát m?i ?? th??ng th?c h??ng trà tr??c, sau ?ó tay che mi?ng nháp nháp t?ng ng?m nh? nh?. Tay áo các quan l?i phong ki?n th??ng r?t r?ng c?ng m?t ph?n vì l? dùng che mi?ng khi u?ng trà là v?y. Che mi?ng khi ?n, u?ng, c??i trong chèo, tu?ng, trong ??i s?ng ng??i Vi?t x?a chính là m?t hành vi v?n hoá. Ng??i u?ng c?ng ph?i ch?m rãi mím mi?ng nu?t kh? cho h??ng trà thoát ra ??ng m?i và ??ng th?i ??ng trong c? h?ng, nu?t tý n??c b?t l?n m?t, l?n hai, l?n ba ?? c?m nh?n.

Ngoài cách u?ng trà trong gia ?ình, ng??i Hà N?i x?a còn có các hình th?c H?i trà, u?ng trà th??ng hoa ??u n?m, u?ng trà th??ng hoa quý và u?ng trà ng? h??ng.

H?i trà là hình th?c t? h?p cùng th??ng trà khi có trà ngon hay d?p ??c bi?t c?a các c?.

Th??ng trà ??u xuân là thói quen c?a riêng các b?c tao nhân ch?n kinh thành x?a. Tr??c T?t, ?ích thân các c? ?i ch?n mua hoa ?ào, cúc, mai tr?ng, thu? tiên ? t?n v??n, chu?n b? lo?i trà ngon nh?t. Sáng m?ng m?t, con cháu dành riêng cho c? nh?ng giây phút ??u tiên ?? t?nh tâm và ng?m hoa th??ng trà, sau ?ó m?i là c? ??i gia ?ình cùng ng?i quanh bàn trà chúc th? c? và nghe l?i d?n dò.

tan man tra va nghe thuat thuong tra nguoi ha noi

U?ng trà th??ng hoa quý nh? hoa qu?nh, hoa trà c?ng là cái thú c?a nhi?u ng??i Tràng An. ?ó c?ng là hình th?c h?i trà quanh ch?u hoa quý vào t?i hoa mãn khai c?a nh?ng ng??i cao tu?i, ?àm ??o th? s?, v?n ch??ng và d?n dò l?p con cháu.

Trà ng? h??ng ch? gi?i h?n cho n?m ng??i. Khay u?ng trà ng? h??ng ph?i th?a 5 ch? tr?ng ?? 5 lo?i hoa ?ang ?? ???m h??ng nh?t: cúc, sói, nhài, sen, ngâu. úp các chén kín hoa, b?ng khay ?? lên n?i n??c sôi cho h??ng hoa bám vào lòng chén. Pha trà m?n ngon và rót ??u vào t?ng chén, m?i ng??i tham gia s? ph?i ?oán h??ng trà trong chén c?a mình và cùng nh?n xét. Sau m?i chén trà, ng??i ch? trà l?i hoán v? h??ng ?? ai c?ng ???c th??ng th?c h?t cái tinh tuý c?a h?i trà ng? h??ng.

Nhà v?n Nguy?n Tuân sinh th?i có nói: “Ch? có ng??i tao nhã, cùng m?t thanh khí m?i có th? cùng nhau ng?i bên m?t ?m trà”. V?y ng??i b?n tri k? cùng ta u?ng trà, h?n ph?i là ng??i b?n hi?n, ch? c?n ??a m?t là hi?u lòng nhau, l?y gì mà mua cho ???c ? cõi ??i còn l?m bon chen và phi?n mu?n này. Có duyên ph?n l?m m?i ???c cùng nhau h?nh ng? v?i ng??i tri k? bên chén trà ngon là v?y.

Ngu?n: s?u t?m

 

Trả lời